de ideale mix tussen asfalt en slimme psychologie

Een groot deel van de week is Arjan Breider te vinden in Zwolle. Hij vervult daar twee functies: adviseur actieve mobiliteit en programmamanager doorfietsroutes. Zwolle is onlangs geprolongeerd als beste grote fietsgemeente van Nederland. Een eretitel die door de Fietsersbond en haar leden wordt uitgereikt en die alleen maar behaald kon worden door jarenlange investeringen in fietsgeluk. De meest zichtbare resultaten liggen op straat: een samenhangend netwerk van veilig en comfortabele fietspaden, fietsstraten, regionale doorfietsroutes en uitstekende fietsparkeervoorzieningen.

Maar er is een andere drijvende kracht: fietsstimulering. Op een of andere manier lukt het Zwolle om meer inwoners en bezoekers op de fiets te krijgen dan in andere steden, zowel in Nederland als daarbuiten. Hoe? Door onbewust de beïnvloedingsprincipes van sociaal psycholoog Robert Cialdini toe te passen.

1. Sociale bewijskracht

Mensen doen wat anderen doen. In Zwolle is bijna twee op de drie verplaatsingen binnen de stad op de fiets. Bij de Sassenpoortenbrug zie je op een ochtend een zee van fietsers. Dit is sociale bewijskracht in zijn puurste vorm: als iedereen fietst, dwingt de groepsdruk je bijna om ook die stalen ros te pakken. De auto nemen voelt vaak onlogisch omdat de fiets de snelste, makkelijkste en gezondste vervoerwijze is.

2. Wederkerigheid

We zijn geneigd iets terug te doen als we iets krijgen. De Gemeente Zwolle overlaadt de fietser met ‘cadeautjes’. Denk aan de regensensoren bij verkeerslichten die fietsers sneller groen geven als het regent of de gratis bewaakte stallingen in het centrum. De psychologische reactie? Wij geven de gemeente schone lucht en minder files terug door braaf te blijven trappen.

3. Autoriteit

We luisteren sneller naar deskundigen. Als toonaangevende instanties, zoals de Fietsersbond en haar leden, aangeven dat jij de beste fietsgemeente bent, ontstaat er bij inwoners een gevoel van trots en legitimiteit. 

4. Commitment en consistentie

Wie een kleine stap zet, blijft graag trouw aan die keuze. Zwolle geeft inwoners, bijvoorbeeld met een migratieachtergrond, die nog niet kunnen fietsen het eerste zetje met gratis fietslessen. Eenmaal op de fiets is blijvend op de fiets.

5. Schaarste

Schaarste in ruimte is een uitdaging maar ook een kracht. Hoewel Zwolle investeert in infrastructuur, is de fysieke ruimte in de historische binnenstad beperkt. Hierdoor ervaren steeds meer Zwollenaren dat de fiets het mest ruimte-efficiënte vervoersmiddel is.

6. Sympathie

We zeggen sneller ‘ja’ tegen mensen (en dingen) die we sympathiek vinden. Zwolle kiest in haar communicatie voor het uitrollen van fietspaden als ‘rode lopers’ en een vriendelijke, gezonde inrichting van de stad. De fietser krijgt hier letterlijk en figuurlijk de hoofdrol, variërend van een inspirerende fietsburgemeester tot de lokale fietsheld. Zwollenaren hun fietsambassadeurs: van wielrenkampioenen tot Zwolse fietsfabrikanten zoals Kruitbosch Cortina.

7. Eenheid

Het ultieme ‘wij-gevoel’ maakt dat Zwollenaren vaker de fiets pakken en dit blijven doen. Samen, als eenheid!

Conclusie: Het Zwolse fietsbeleid is een masterclass in gedragsbeïnvloeding. Dit is bereikt door jarenlange investeringen maar ook Zwolle is ergens vanaf nul begonnen. Wil je weten welke eerste stap jij kunt zetten in het veranderen van fietsgedrag? Hart voor Verkeer denkt graag met je mee!

Verantwoording

• Fotorecht van Arjan op de fiets: Jitske Seckel
• De theorie van sociaal psycholoog Robert Cialdini heeft Arjan opgedaan tijdens zijn opleiding Gedragsveranderaar bij de Behavior Change Group